Ο πάπυρος του Δερβενίου – Το αρχαιότερο αναγνώσιμο βιβλίο της Ευρώπης

ENGLISH

Ο πάπυρος του Δερβενίου βρέθηκε στον λεγόμενο τάφο Α ο οποίος ανακαλύφθηκε το 1962. Πρόκειται για έναν κιβωτιόσχημο τάφο με εσωτερικές διαστάσεις 2,07x0,90 και 1,08 βάθος. Ο τάφος ήταν κατασκευασμένος από αδρά κατεργασμένους πλίνθους πωρόλιθου κατά το ισόδομο σύστημα και έφερε κάλυψη από τέσσερις παρόμοιες λιθόπλινθους. Εσωτερικά ήταν επιχρισμένος με λευκό κονίαμα.

Βρέθηκε το 1962 στον τάφο ενός ευγενούς στο Δερβένι. Αρχικά το κείμενο έμεινε αμετάφραστο, ώσπου τον Οκτώβριο του 2006, ο Έλληνας καθηγητής κλασσικής φιλολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής του ΑΠΘ και παπυρολόγος Κυριάκος Τσαντσάνογλου ανακοίνωσε την επιτυχή πλήρη μετάφραση του κειμένου. Περιέχει την φιλοσοφική έκθεση ενός άγνωστου συγγραφέα περί της γεννήσεως των θεών. Πιστεύεται ότι ο συγγραφέας ανήκε στο περιβάλλον του Αναξαγόρα. Ο πάπυρος φυλάσσεται στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης.

Μέσα στον τάφο αποκαλύφθηκε πλήθος κτερισμάτων, ενώ δίπλα στα κατάλοιπα της πυράς του νεκρού, βρέθηκαν τα υπολείμματα ενός κυλίνδρου απανθρακωμένου παπύρου επάνω στον οποίο σώζεται απόσπασμα από ένα ορφικό κείμενο. Η εύρεση του παπύρου προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον από την αρχή στους αρχαιολόγους και τους φιλολόγους, ως το μοναδικό μέχρι στιγμής δείγμα του είδους που ανακαλύπτεται στο έδαφος της ελληνικής μητρόπολης και το οποίο χρωστά τη διατήρησή του στην απανθράκωση από τη φωτιά. Η σημασία του είναι ιδιαίτερα μεγάλη, καθώς αποτελεί πιθανόν το παλιότερο δείγμα ελληνικής γραφής επάνω σε πάπυρο. Καταλαμβάνει έτσι εξέχουσα θέση ανάμεσα στις χιλιάδες των ελληνικών χειρογράφων σε πάπυρο που μας έχει χαρίσει το έδαφος της Αιγύπτου και της Παλαιστίνης.

Ο πάπυρος ανήκει στην ορφική γραμματεία. Ο συγγραφέας υπομνηματίζει λεξιλογικά και ερμηνεύει αλληγορικά ένα αρκετά παλιότερο από την εποχή του ορφικό ποίημα με κοσμογονικό και θεογονικό περιεχόμενο, παραδίδοντας ένα κείμενο που προτείνει μία θεογονία διαφορετική από την επίσημη του Ησιόδου.

Οι Έλληνες καθηγητές που μελέτησαν το «βιβλίο», κατέληξαν στο συμπέρασμα πως είναι μία αντιγραφή του 3ου αιώνα ενός κειμένου της εποχής του Σωκράτη. Ο συγγραφέας σχολιάζει έναν ορφικό μύθο που περιγράφει τη γένεση του κόσμου, αλλά τον ερμηνεύει μ’ έναν αντισυμβατικό τρόπο. Ισχυρίζεται πως οι θεοί δεν είναι πράγματι θεοί, αλλά συμβολίζουν τα στοιχεία της φύσης. Και όχι μόνο οι θεοί, αλλά και οι τόποι και τα περιστατικά, όλα είναι αλληγορίες και πρέπει να ερμηνευθούν σωστά για να έχουν κάποια αξία. Το επιχείρημά του είναι πως «…ο Ορφέας δεν ήθελε να τους πει ελκυστικά αινίγματα αλλά κοσμοϊστορικά πράγματα μέσα από αινίγματα…» (στήλη 7) Λέει, για παράδειγμα, πως ο Όλυμπος του μύθου δεν είναι το αληθινό βουνό, αλλά μία αλληγορία για τον χρόνο. Ο αέρας συμβολίζει τον νου και ταυτίζεται με τον θεό. Η θεότητα αυτή είναι ο Νους των πάντων, η μοναδική θεότητα που υπάρχει. Όλοι οι άλλοι «νομιζόμενοι» θεοί είναι απλώς ένας τρόπος να γίνουν κατανοητές οι διάφορες εκφάνσεις του Νου. Αντανακλώντας απόψεις του Φερεκύδη, του Εμπεδοκλή, του Αναξαγόρα και του Δημόκριτου, ο συγγραφέας του παπύρου εξηγεί πως ο Νους αυτός, που οι άνθρωποι ονόμασαν Δία, δεν έφτιαξε τον κόσμο από το μηδέν. Ο κόσμος αποτελείται από μικροσκοπικά σωματίδια τα οποία υπήρχαν πάντα, αλλά σε χαώδη κατάσταση, και ο Νους σχημάτισε από αυτά τα έμψυχα και άψυχα υλικά σώματα. Όσο για τις Ευμενίδες και τις Ερινύες, στις οποίες κάνουν σπονδές οι πιστοί για την καλή τύχη των αγαπημένων τους νεκρών, δεν είναι θεότητες, αλλά οι ψυχές των νεκρών.

Η ερμηνεία αυτή είναι γνωστή ήδη από τον 6ο αι. π.Κ.Χ όταν ο φιλόσοφος Θεαγένης από το Ρήγιο (Ρηγίνος) έκανε πρώτος τη σύνδεση των Ολυμπίων θεών με τη φυσική φιλοσοφία. Έλεγε πως ο Ποσειδώνας είναι το νερό, η Ήρα είναι ο αέρας, ο Απόλλων είναι η φωτιά κ.τ.λ. Στα τέλη του 5ου αιώνα, φαίνεται πως ανάμεσα στους ορφικούς, αυτή η τάση είχε κερδίσει έδαφος και δύο αιώνες αργότερα είχε ακόμα οπαδούς. Ένας από αυτούς ήταν ο νεκρός πολεμιστής του Δερβενίου.

Στο «βιβλίο» του, ο ιερουργός παρουσιάζει τις σωστές τελετουργίες που πρέπει να τελέσει ο μύστης, ώστε να εξασφαλίσει ευτυχία στον Άλλον Κόσμο. Αυτή, ισχυρίζεται, είναι η μόνη αλήθεια. Είναι σχεδόν βέβαιο πως ήταν ένας από τους περιπλανώμενους «Ορφεοτελεστές» για τους οποίους γράφει ο Πλάτων: «… και μάτσο αραδιάζουν βιβλία του Μουσαίου και του Ορφέα, των απογόνων – όπως λένε – των Μουσών και της Σελήνης. 

Αυτά χρησιμοποιούν στις ιερουργίες, και όχι μόνο ιδιώτες, αλλά και πόλεις ολόκληρες πείθουν πως για όσους έχουν αδικήσει και ζουν ακόμα, υπάρχει καθαρμός κι εξαγνισμός μέσω θυσιών και χαρούμενων γιορτών. Όπως υπάρχουν και οι λεγόμενες τελετές και για όσους έχουν πεθάνει, οι οποίες μας απαλλάσσουν από τα δεινά του Άλλου Κόσμου· αυτοί όμως που δεν έπραξαν το τελετουργικό, μεγάλες συμφορές τους περιμένουν» (Πολιτεία 365a).

Μπορεί ο άγνωστος συγγραφέας του παπύρου μας να ήταν αγύρτης, όπως πιστεύει ο Πλάτων. Ποιος μας βεβαιώνει όμως πως δεν ήταν ένας ιδιαίτερος άνθρωπος, που κατανοήσει εις βάθος εκείνο που οι πολλοί αγνοούσαν; Ίσως, κάποια άλλη ανακάλυψη στο μέλλον να φωτίσει περισσότερο τον σκοτεινό κόσμο των ορφικών μυστηρίων. Έως τότε μπορούμε να αφήσουμε τη φαντασία μας να καλπάσει και να χαρούμε που το αρχαιότερο αναγνώσιμο «βιβλίο» της Ευρώπης, βρίσκεται σε καλά χέρια.

Πιθανόν ο πάπυρος να συνόδευσε το νεκρό στον τάφο του είτε λόγω του εσχατολογικού περιεχομένου του είτε γιατί ο νεκρός ήταν αναγνώστης ή υπομνηματιστής τέτοιων κειμένων.

Το αρχαιότερο βιβλίο της Ευρώπης - UNESCO Memory of The World Register

Τα τμήματα του παπύρου όπως εκθέτονται στο αρχαιολογικό μουσείο Θεσσαλονίκης.

Ο Πάπυρος του Δερβενίου αποτελεί το αρχαιότερο βιβλίο της Ευρώπης και το 2015 εγγράφηκε από την UNESCO στον κατάλογο "ΜΝΗΜΗ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟΥ".

Την 12 Δεκεμβρίου 2015, στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης πραγματοποιήθηκε η επίσημη εκδήλωση για την εγγραφή του Παπύρου του Δερβενίου στον Διεθνή κατάλογο της UNESCO «MNHMH TOY KΟΣΜΟΥ» (UNESCO Memory of the World Register).

Σύμφωνα με την UNESCO "O Πάπυρος του Δερβενίου έχει τεράστια σημασία, όχι μόνο για τη μελέτη της ελληνικής θρησκείας και της φιλοσοφίας, οι οποίες είναι η βάση της δυτικής φιλοσοφικής σκέψης, αλλά και επειδή αποδεικνύει την πρώιμη χρονολόγηση των Ορφικών ποιημάτων προσφέροντας μια ξεχωριστή έκδοση του προσωκρατικών φιλοσόφων. Ο Πάπυρος του Δερβενίου, που αποτελεί το πρώτο βιβλίο της δυτικής παράδοσης, έχει παγκόσμια σημασία, δεδομένου ότι αντανακλά τις οικουμενικές αξίες του ανθρώπου: την ανάγκη του να κατανοήσει τον κόσμο , την επιθυμία του να ανήκει σε μια ανθρώπινη κοινωνία με κοινώς παραδεκτούς κανόνες και την αγωνία του να αντιμετωπίσει το τέλος της ζωής."

Symposium on the Derveni Papyrus

(Μόνο Αγγλικά)

 

Ψηφιακή έκδοση του πάπυρου του Δερβενίου

Πηγή/Φωτογραφία/Βιβλιογραφία

Θέμελης Γ. Π., Τουράτσογλου Γ., Οι Τάφοι του Δερβενίου, 1997.

http://www.ancientencyclopedia.ga/

Betegh, G. (2004). The Derveni Papyrus: Cosmology, Theology and Interpretation. Cambridge University Press.

K. Tsantsanoglou

G.M. Parássoglou

Ideas Roadshow. (2013). The Derveni Papyrus - A conversation with Richard Janko. 

Janko, R. (n.d.). Reconstructing (Again)the Opening of the Derveni Papyrus. 

Bernabé, Alberto, "The Derveni theogony: many questions and some answers", HSCPh 103, 99-133.

Gábor Betegh, 2004. The Derveni Papyrus: Cosmology, Theology and Interpretation (Cambridge University Press). A preliminary reading, critical edition and translation. ISBN 0-521-80108-7. ([1])

Richard Janko's Review of Betegh 2004

Richard Janko. “The Physicist as Hierophant: Aristophanes, Socrates and the Authorship of the Derveni Papyrus,” Zeitschrift fur Papyrologie und Epigraphik 118, 1997, pp. 61–94.

Janko, Richard, “The Derveni Papyrus (Diagoras of Melos, Apopyrgizontes Logoi?): a New Translation,” Classical Philology 96, 2001, pp. 1–32 .

Janko, Richard, “The Derveni Papyrus: An Interim Text,” Zeitschrift fur Papyrologie und Epigraphik 141, 2002, pp. 1–62.

Laks, André, “Between Religion and Philosophy: The Function of Allegory in the Derveni Papyrus”, Phronesis 42, 1997, pp. 121–142.

André Laks and Glenn W. Most, editors, 1997. Studies on the Derveni Papyrus (Oxford University Press).(books.google.)

https://en.wikipedia.org

Most, Glenn W., “The Fire Next Time. Cosmology, Allegories, and Salvation in the Derveni Papyrus”, Journal of Hellenic Studies 117, 1997, pp. 117–135.

K. Tsantsanoglou, G.M. Parássoglou, T. Kouremenos (editors), 2006. "The Derveni Papyrus" (Leo. S. Olschki Editore, Florence [series Studi e testi per il "Corpus dei papiri filosofici greci e latini, vol. 13]). ISBN 88-222-5567-4.

http://chs.harvard.edu/

Richard Janko's Review of Tsantsanoglou, Parássoglou, & Kouremenos 2006;Tsantsanoglou, Parássoglou, & Kouremenos' Response to Janko; Janko's Response

Muellner, L., Nagy, G., Papadopoulou, I. (2015). The Derveni Papyrus: An Interdisciplinary Research Project. http://chs.harvard.edu

Pearse, R. (2006). The Derveni Papyrus (PDerveni). 

Pearse, R. (2012). An Online Version of the Derveni Papyrus. 

UPI (2006). ‘Oldest’ Papyrus is Finally Decoded. 

Ψηφιακή έκδοση του πάπυρου του Δερβενίου

Ο πάπυρος του Δερβενίου – Το αρχαιότερο αναγνώσιμο βιβλίο της Ευρώπης

Ο πάπυρος από το Δερβένι

ι̣ν̣

ν ἕκαστον̣

 ̣α̣̣

5 ̣δ ̣ ̣ ̣ ̣

ν̣ύ̣ων

 ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

 ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

 ̣ ̣εια

10

---

ωι̣

Ἐ̣ριν

ν̣ιδτιμῶσιν̣ 

5α̣υ̣δ̣α̣ρ̣α.ο̣αὶ στα̣γόσιν̣ έον̣

Δ̣ά̣ν̣τ̣α να̣τ̣ους τιμὰς ρὴ

τ̣ίδι νε̣ῖμ̣ ἑκάστος ὀρ̣̣ν̣ί̣θ̣ε̣ιόν τι

κα̣ ἐ̣π̣έθηκεοστος τῆ̣ι̣ μ̣ουσ̣ι̣κῆι.

 τὰ σημαι ̣c̣τ̣υτο̣

10c̣των κατ ̣ε̣

μ̣ως̣ ε̣π

ει̣

---

α̣ι̣ω̣c ̣σ̣ι̣ κ̣ά̣τ̣ω̣

ω̣ν γίνετασ̣τωι ἰα̣τ̣ ̣ρ̣ε̣λ̣ρ̣ ̣ ἡ̣

5κ̣η ἐξώλεας̣ ε̣τ̣ε̣ῖ̣ δ̣ι̣' ἑκ̣ά̣ Ἐ̣ρινύω̣ δ̣ὲ

α̣ίμονες οἱ κατὰ̣ ὐδέ̣κ̣οτ̣η̣ρ̣ο̣ῦ̣σι,

θ̣εῶν ὑπηρέται δ̣' ὶ̣ π̣ά̣ντ̣ας̣ υ̣ι

εἰσὶν ὅπωσπερ ἄ ἄ̣δικοι̣ θ̣ ̣νοι,

αἰτίην χουσι̣[

10οἵους ̣ ̣

υcτ

---

1ου ε ̣ε̣ῶν

ὁ κείμ μετ̣α̣θ̣κ̣δ̣οῦναι

μᾶλλ σ̣ίνεται̣ τ̣ὰ τῆς τύχης γὰ̣

οὐκ εἴ̣μβάνει̣ ἆρ' οὐ τά̣ν̣δε κόσμος;

5κατὰ̣ ὰ̣̣ Ἡρ̣άκλ̣ε̣ιτος μα̣ τ̣ὰ κοινὰ

____ κατ̣φ̣ει τὰ ἴδ̣α̣· ὅσπερ ἴκελ̣α̣ λόγωι λέγων 

“ἥλι̣ ̣ου κατὰ φ̣ύσιν ἀν̣θρω ε̣ὖρος ποδός 

τὸ μ̣ς̣ οὐχ ὑπε̣ρβάλλων εἰκ̣ρους ε

ή̣, Ἐρινύε̣ νιν ἐξευρήσου̣

10βατὸν ποῆι κ

α̣ι̣ θυο̣ ̣

α δίκης

μηνὶ τακ

 ̣ ̣ ι̣π̣α̣ι̣c̣ε̣

---

η̣δε ̣

χρηριαζομ ̣ο̣ι̣.ε̣

χ̣ρ̣ησ̣ηρ̣ιάζον ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ι

αὐ̣τοῖς πάριμεν̣ ν̣τεῖον ἐπερ̣τ̣ήσ̣

5τῶν μαντευομένω̣ν̣ εκεν, εἰ θέμι ̣ ̣ η̣δ̣α̣

ἆ̣ρ̣' ᾍδου δεινὰ τί ἀπ̣ιστοῦσι; οὐ γινώσ̣ν̣ύ̣πνια

ο̣ὐδὲ τῶν ἄλλων πρ̣αγμάτων ἕκαστ̣, δ̣ιὰ ποίω̣ν ἂν

π̣α̣ρ̣α̣δειγμάτων π̣στεύοιεν; ὑπό  ἁ̣μαρτ[ί]ης̣

κ̣αὶ ῆς ἄλλης ἡδονς̣ νενικημέν̣ μ̣α̣ν̣θ̣υ̣σιν

10 π̣ιστεύουσι. ἀστίη δὲ κἀμα̣

ν̣θάνωσι μη̣ὲ γινώκ̣ωσ

σ̣ιν καὶ ὁρ

ην ἀπιστί

 φαίνεται̣ 

---

χ̣α̣ὶ καὶ θυσα̣ι μί̣σ̣σ̣ο̣υσι τ̣ὰ̣

ἐπ̣ὲ̣ μάγων δύνται δ̣αίμονας ἐμ

γι̣υ̣ς μεθιστάν̣αι· δαίμον̣ες ἐμπο

ψρ̣οί. τὴν θυσν̣ τούτου̣ ἕνεκε π̣ι̣

5οἱ μά̣ι̣, ὡ̣σ̣περεὶ ποινὴν̣ ἀποδιδόντες. τοῖ[ς] δὲ

ἱεροῖ ἐπισπένδουσιν ὕρ καὶ γάλα, ἐξ ὧνπερ καὶ τὰς

χοὰς ποιοῦσι. ἀνάριθμα̣ ὶ̣ πολυόμφαλα τὰ πόπανα

θύουσιν, ὅτι καὶ αἱ ψυχαά̣ριθμοί̣ ε̣ἰσι. μύσται

Εὐμεν̣ίσι προθύουσι κ α̣ὐτὰ μ̣ά̣γοις· Εὐμενίδες γὰρ

10ψυχαί ε̣ἰ̣σιν. ὧν ἕνεκ̣α θεοῖς θύειν

ὀ̣ν̣ί̣θ̣ιον πρότερον  ̣ι̣c̣π̣ο̣τ̣ε̣ται

ωτε καὶ τὸ κα̣ου ̣ ̣ ̣ ̣ι ̣

εἰσὶ δὲ  ̣ι ̣ ̣ ̣τουτο ̣

ὅσαι δὲ ων ἀλλ̣

15φ̣ο̣ρ̣ου ̣ ̣ ̣

---

χ̣α̣ὶ καὶ θυσα̣ι μί̣σ̣σ̣ο̣υσι τ̣ὰ̣

ἐπ̣ὲ̣ μάγων δύνται δ̣αίμονας ἐμ

γι̣υ̣ς μεθιστάν̣αι· δαίμον̣ες ἐμπο

ψρ̣οί. τὴν θυσν̣ τούτου̣ ἕνεκε π̣ι̣

5οἱ μά̣ι̣, ὡ̣σ̣περεὶ ποινὴν̣ ἀποδιδόντες. τοῖ[ς] δὲ

ἱεροῖ ἐπισπένδουσιν ὕρ καὶ γάλα, ἐξ ὧνπερ καὶ τὰς

χοὰς ποιοῦσι. ἀνάριθμα̣ ὶ̣ πολυόμφαλα τὰ πόπανα

θύουσιν, ὅτι καὶ αἱ ψυχαά̣ριθμοί̣ ε̣ἰσι. μύσται

Εὐμεν̣ίσι προθύουσι κ α̣ὐτὰ μ̣ά̣γοις· Εὐμενίδες γὰρ

10ψυχαί ε̣ἰ̣σιν. ὧν ἕνεκ̣α θεοῖς θύειν

ὀ̣ν̣ί̣θ̣ιον πρότερον  ̣ι̣c̣π̣ο̣τ̣ε̣ται

ωτε καὶ τὸ κα̣ου ̣ ̣ ̣ ̣ι ̣

εἰσὶ δὲ  ̣ι ̣ ̣ ̣τουτο ̣

ὅσαι δὲ ων ἀλλ̣

15φ̣ο̣ρ̣ου ̣ ̣ ̣

---

____  ἐ̣δήλωδ̣ε τῶι ἔπ̣

<____> “ἳ Διὸς ἐξεγ̣έ̣νοντο έος βασιλῆ̣ος”.

 ὅπως δ’ ἄρχεται ἐν τῶλοῖ·

“Ζεὺς μὲν ἐπεὶ δὴ̣ π̣α̣ῦ πάρα θέφατον ἀρχὴν

5 λκήν τ’ ἐν χείρεσσι ἔαβα̣ δαίμον̣ κυδρόν”.

α̣ῦτα τ̣ὰ ἔπη ὑπερβατὰ ἐότ̣α λανθάν̣

τ̣ιν δ’ ὧδ’ ἔχοντα̣· ‘Ζεὺς μὲν ἐπεὶ τὴ̣κ̣ὴν

ρὰ πατρὸς ἑοῦ ἔλαβεν καὶ δαίμονα̣ όν’.

 δ' ἔχοντα οὐκ ἀκούειν τὸν Ζᾶτεῖ

10ὸ̣ς ἀλλὰ τὴν ἀλκὴν λαμβά̣ῦ̣.

χ̣οντα πα̣ρὰ̣ θέσφατα δν̣

ικεν̣ γὰρ τ̣ούτωι μα

νάγκην νομίζοιτ̣

 καὶ μαθὼν το̣ ̣  ̣ ̣

---

____  ἐ̣δήλωδ̣ε τῶι ἔπ̣

<____> “ἳ Διὸς ἐξεγ̣έ̣νοντο έος βασιλῆ̣ος”.

 ὅπως δ’ ἄρχεται ἐν τῶλοῖ·

“Ζεὺς μὲν ἐπεὶ δὴ̣ π̣α̣ῦ πάρα θέφατον ἀρχὴν

5 λκήν τ’ ἐν χείρεσσι ἔαβα̣ δαίμον̣ κυδρόν”.

α̣ῦτα τ̣ὰ ἔπη ὑπερβατὰ ἐότ̣α λανθάν̣

τ̣ιν δ’ ὧδ’ ἔχοντα̣· ‘Ζεὺς μὲν ἐπεὶ τὴ̣κ̣ὴν

ρὰ πατρὸς ἑοῦ ἔλαβεν καὶ δαίμονα̣ όν’.

 δ' ἔχοντα οὐκ ἀκούειν τὸν Ζᾶτεῖ

10ὸ̣ς ἀλλὰ τὴν ἀλκὴν λαμβά̣ῦ̣.

χ̣οντα πα̣ρὰ̣ θέσφατα δν̣

ικεν̣ γὰρ τ̣ούτωι μα

νάγκην νομίζοιτ̣

 καὶ μαθὼν το̣ ̣  ̣ ̣

---

καὶ λέγ̣ε̣ι̣ν̣· ὰρ λέ̣ειν οἷόν τε̣ μὴ̣ φωνοῦντ

ἐνόμιζε δὲ̣ τὸ αὐτὸν εἶναι τὸ λέγε̣ιν τε καὶ φωνε̣ῖν.

λέγειν δὲ κ̣αὶ διδάσκειν τὸ αὐτὸ δύ̣ναται· οὐ γὰρ

οἷόν τε δι̣άσκειν ἄνευ τοῦ λέγειν ὅσα διὰ λόγων

5διδάσκετα νομίζεται δὲ τὸ διδ̣άσκειν ἓν τῶι

λέγειν εἶν̣ οὐ τοίνυν τὸ μὲν διδάσκειν ἐκ τοῦ̣

λέγειν ἐχ̣σθη τὸ δὲ λέγειν ἐ̣̣κ τοῦ φωνεῖν,

τὸ δ’ αὐτὸ̣ τ̣αι φωνεῖν καὶ λέγειν καὶ διδάσ̣

οὕτως̣ ύει “πανομφεύουσαν” καὶ πά̣ν̣

10____ διδάτ̣ὸ εἶναι.

“τροφτ̣ὴ̣ν̣ α̣ἰ̣ν̣ί̣τ̣αι ὅτι σσα

ὁ ἥλι̣α̣λ̣ύει ταῦ̣τα ἡ νὺξ ψύ̣

συ ἅσ̣σ̣α ὁ ἥλι̣ος̣ ἐ̣θ̣ε̣ρ

τα

---

ῆ̣ς Ν̣υκτός. “ἐξ ἀ̣ο” δ' αὐτὴν  “χρῆσ̣αι”

γνώμην ποιούνος ἄδυτ̣ον ε̣̣ἶ̣ναι τὸ βάθος

τῆς νυκτός· οὐ γ̣ δύνει ὥσ̣περ τὸ φῶς, ἀλλά νιν

ἐν τῶι αὐτῶι μέν̣ αὐγὴ κα̣τα̣αμβάνει.

5χρῆσαι δὲ καὶ ἀρ̣κέσαι ταὐτὸ ναται.

σκέψασθαι δὲ χρὴ ἐφ' ὧι κεῖτα̣ ἀρκέσαι

____ κ̣α̣ὶ τὸ χρῆσαι.

‘χρᾶν τόνδε τὸν θεὸν νομίζον̣τ̣χονται

 π̣ευσόμενοι ἅσσα ποῶσι’. τὰ δ' ω̣ι λέ̣γει·

10“ ἔχρησεν ἅπαντα τά οἱ θέθ̣αι”.

θ̣ε̣ὶς ἐδή̣λ̣ωσεν ὅτ̣ι ο ̣ε̣

ι παρὰ τ̣ὰ̣ ἐ̣όντα ̣

αι οἷόν τ̣

 ̣ ̣ σ̣θαι συ ̣

---

<____> καὶ ἀφα̣ ̣· τὸ δ' ἐχόμε̣π̣ος ὧδ' ἔχει·

____ “ὡς ἂν̣ ἔ̣τα καλὸν ἕδ̣ος νιφόεντος Ὀλύμπου”.

Ὄλυμπρ̣όνος τὸ αὐτόν. οἱ δὲ δοκοῦντες

Ὄλυμπ ο̣ὐρανὸν αὐτὸ εἶναι ἐξαμαρ–

5τάνι̣ι̣νώσκοντ̣ε̣ς ὅτι οὐρανὸν οὐχ οἷόν τ̣ε̣

μακτ̣ερον ἢ εὐρύτεν εἶναι, χρόνον δὲ μακρὸν

εἴ τις̣ ά̣ζο ν̣ μαρτάνοι. ὁ δὲ ὅπου μὲν

‘οὐρανὸν’ θέ̣ προσθήκην ‘εὐρὺν’

ἐποιε̣ῖ̣το, ὅπου ὐ̣ν̣αντίον ‘εὐρὺν’ μὲν

10οὐδέ̣ποτε, ‘μα̣ε̣ν̣τ̣α̣” δὲ φήσας εἶνα̣ι

τῆι̣ υνάμει ει̣ νιφετώδει̣.

τὸ δὲ νιφετῶε̣υ̣κ̣όν ἐ̣.

 λ̣αμπ̣ π̣ολιὸν δ' ἀα̣

 ̣ια καὶ τα.

15 . . . τ̣ο̣δ̣ε̣

---

Ζεὺς μὲν ἐπεὶ δὴ̣ π̣ατρὸς ἑοῦ πάρα̣ έ̣σφατ’ ἀκούσα

οὔτε γὰρ τόδ̣ε ἤκουσεν, ἀλλὰ δεδήλωτ̣αι ὅπως

____ ἤκουσεν, οὔτε ἡ νὺξ κελεύει. ἀλλὰ δηλ̣οῖ ὧδε λέγων·

____ “αἰδοῖον κατ̣έπινεν, ὃς αἰθέρα ἔκθορ̣ε πρῶτος”.

5ὅτι μὲν πᾶσ̣αν τὴν πόησιν περὶ τῶν πραγμάτων

____ αἰνίζεται κ̣θ' ἔπος ἕκαστον ἀνάγκη λέγειν.

ἐν τοῖς αις ὁρῶν τὴν γένεσιν τοὺς ἀνθρώπου

νομίζον̣ἶν̣αι τούτωι ἐχρήσατο, ἄνευ δὲ τῶν̣

αἰδοίων ε̣σθαι, αἰδοίωι εἰκάσας τὸν ἥλιο

10ἄνε̣υ̣ λ̣υ̣ τὰ ὄντα τοιαῦτα οὐχ οἷ̣ό̣ν̣ 

γίν̣ένων τῶν ἐ̣όντων 

ἠρε̣ τ̣ὸν ἥλιο̣ πάντα ὁμ̣

]ο̣ύδ'ọυ̣.

περιέχειν̣

 ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

---

κ̣θό̣ρηι τὸν λαμ̣πρότατόν τε ρ̣μ̣όατον

χωρισθὲν ἀφ' ἑωυτοῦ. τοῦτον οὖν τὸν Κρόνον

γενέσθαι φησὶν ἐκ τ̣οῦ Ἡλίου τῆι Γ̣ῆι, ὅτι αἰτίαν ἔσχε

διὰ τὸν ἥλιον κρούεσθαι πρὸς ἄλλ̣ηλα.

5____ διὰ τοῦτο λέγει “ὃς μ̣έγ' ἔρεξεν”. τὸ δ’ ἐ̣πὶ τούτωι·

____ “Οὐρανὸς Εὐφρονίδης, ὃς πρώτιστο̣ς̣ βασίλευσεν”.

κρούοντα τὸν Νοῦν πρὸς ἄλληλ Κ̣ρ̣όνον ὀνομάσας

μέγα ῥέξαι φησὶ τὸν Οὐρανόν· ἀφρε̣θ̣ῆ̣ναι γὰρ

τὴν βασιλείαν αὐτόν. Κρόνον̣ δὲ ὠ̣ν̣ό̣μασεν ἀπὸ τοῦ

10ἔ̣γ̣ου αὐτὸν καὶ τἆλλα κατὰ τ̣ό̣γον.

όντων γὰρ ἁπάντν̣ νων

ς ὡ̣ς ὁρ̣ν̣ φύσιν ν

ς. ἀφαιρσθαι δ' αὐ̣ε̣ίαν

μ̣ένων τ̣ ἐ̣ν̣τ̣ ̣ ντα

---

κρο̣ύε[ι]ν αὐτὰ πρὸ̣λ̣ηλα κα̣ π̣οήσηι τὸ ον

χωρ̣ισθέντα διασ̣τῆναι δίχ’ ἀλλήλων τὰ ἐ̣ό̣ντα·

χωρ̣ζομένου γὰρ τοῦ ἡλίου καὶ ἀπολαμβανομένου

ἐν μ̣έσωι πήξας ἴσχει καὶ τἄνωθε τοῦ ἡλίου

5____ καὶ τὰ κάτωθεν. ἐχόμενον δὲ ἔπος·

____ “ἐκ τοῦ δὴ Κρόνος α̣ὖτις, ἔπειτα δὲ μητίετα Ζεύς”·

λέγει τι ‘ἐκ τοῦδε ρ̣χή ἐστιν, ἐξ ὅσου βασιλεύει ἥδε

ἀρχή’. διηγεῖται Ν̣ὰ̣ ὄντα κρούων πρὸς ἄλληλα

διαστήσας τ̣ε̣ ν̣ νῦν μετάστασιν οὐκ ἐξ ἑτέρ̣

10____ ἕτερ' ἀλλ᾿ ἑτε̣

τὸ δ’ “ἔπειτ̣α̣ ύ̣ς”· ὅτι μὲν ο̣ὐ̣χ ἕτερ

____ ἀ̣λ̣λὰ ὁ αὐ̣ε̣ι δὲ ό̣δ̣ε̣·

“μῆτιν κα.ε̣ν βασιληίδα τιμ̣”.

εc ̣ ̣α̣ι ἶνα̣ς̣ ἀ̣π ̣

15ει̣

---

ον τὸν ἥλιον ἔφσ̣εν εἶναι δεω̣ται· ὅτι δὲ

____ ἐκ τῶν ὑπαρχόντων τὰ νῦν ὄντα γίνεται λέγει·

“Πρωτογόνου βασιλέως αἰδοίου· τῶι δ’ ἄρα πάντες

ἀθάνατ̣οι προσέφυν μάκαρες θεοὶ ἠδ̣ὲ θέαιναι

5καὶ ποταμοὶ καὶ κρῆναι ἐπήρατοι ἄλ̣λα τε πάντα,

____ ἅ̣σσα τότ’ ἦν γεγαῶτ’, αὐτὸς δ’ ἄρα μοῦ̣νος ἔγεντο”.

ν τού̣τοις σημαίνει ὅτι τὰ ὄντα ὑπῆχεν ἀεί, τὰ δὲ

νῦ̣ν ἐό̣ντα ἐκ τῶν ὑπαρχόντων γίν̣τ̣αι. τὸ δὲ

“τ̣ὸς δὲ ἄρα μοῦνος ἔγεντο”· τοῦτο δὲ έγων δηλοῖ

10 τ̣ὸ̣ν Νοῦν πάντων ἄξιον εἶν̣αι μόνν ἐόντα,

εὶ μηδὲν τἆλλα εἴη· οὐ γὰρ̣ ὐτὰ εἶναι

 ἐ̣ό̣ντα ἄ̣ν̣υ τοῦ Νοῦ̣. ο̣μένωι

 ου̣ ἄξιον π̣άντω̣ν̣ ἶναι·

 “ν βασιλεὺς̣ πάντ̣ειτα”.

15 Νοῦς κ̣αὶ π̣ὐ̣τόν.

---

πό̣τερον ἦν προ̣μ̣α̣σ̣θῆνα̣ι̣, ἔ̣π̣τα ὠ̣νομάσθ̣η·

ἦν γὰρ καὶ πρόσθεν `ὢν´ ἢ τὰ νῦν ἐόντα συ̣σταθῆναι

ἀὴρ καὶ ἔσται ἀεί· οὐ γὰρ ἐγένετο, ἀλλὰ̣ ἦν. δι' ὅ τι δὲ

ἀὴρ̣ ἐκλήθη δεδ̣ήλωται ἐν τοῖς προτέ̣ρ̣οις. γενέσθα̣ι δὲ

5ἐνομίσθη ἐπείτ’ ὠνομάσθη Ζεύς, ὡσπερεὶ π̣ρότερον

μὴ ἐών. καὶ “ὕστα̣τον” ἔφησεν ἔσεσθαι τοῦτον, ἐπείτ’

ὠνομάσθη Ζεὺς κ̣αὶ τοῦτο αὐτῶι διατελεῖ ὄνομα ὄν̣,

μέχρι εἰς τὸ αὐτὸ ε̣ἶ̣δ̣ος τὰ νῦν ἐόντα συνεστάθη

ἐν ὧιπερ πρόσθεν̣ ἐ̣όντα ἠιωρεῖτο. τὰ δ' ἐόντα δ̣

10γενέσθαι το̣ιαῦτ δ̣ιὰ τοῦτον καὶ γενόμενα π̣

___ ἐν τούτωι̣ μαίνει δ' ἐν τοῖς ἔπεσι το̣·

___ “Ζεὺς κεφα̣σ̣α̣, Διὸς δ' ἐκ̣ άντα τέτ̣

κ̣εφαλ̣ὴ̣ν̣ ντ' αἰν̣ζεται ̣

κε̣φ̣αλη̣ἀρχὴ γίνε̣τ̣αι συ̣

15δ̣αθῆναι ν̣

---

καὶ τὰ κάτω μενα. `ν" φάμενος ´

τήνδ καὶ τἆλλα πάνα̣ εἶναι

ἐν τῶι ἀέρ̣ι̣ ῦμα ἐόν. τοῦτ' οὖν τὸ πνεῦμα Ὀρφεὺς

ὠνόμασεν Μοῖρα̣ν̣ οἱ δ' ἄλλοι ἄνθρωποι κατὰ φάτιν ‘Μο̣ῖραν

ἐπικλῶσαι’ φασὶ ‘σφίσιν’ καὶ ‘ἔσεσθαι ταῦθ' ἅσσα Μοῖρα

5ἐπέκλωσεν’, λέγοντες μὲν ὀρθῶς, οὐκ εἰδότες δὲ

οὔτε τὴν Μοῖραν ὅ τι ἐστὶν οὔτε τὸ ἐπικλῶσαι. Ὀρφεὺς γὰ`ρ´

τὴν φρόνησν Μοῖραν ἐκάλ̣εσεν· ἐφαίνετο γὰρ αὐτῶι

τοῦτο προσφερέστατον εν̣αι ἐ̣ξ̣ ὧν ἅπαντες ἄνθρωποι

ὠνόμασαν· πρὶν μὲν γὰρ κληθῆ̣ναι, Ζῆνα ἦν Μοῖρα

10φρόνησις τοῦ θεοῦ ἀεί τε καὶ̣ ιὰ παντός· ἐπεὶ δ' ἐκλήθη

Ζεύς, γενέσθαι αὐτὸν ἐ̣ί̣η̣, ὄντ̣α μὲν καὶ πρόσθεν

νομαζόμνον δ' ογ̣ει “Ζεὺς πρῶ̣τος

ε̣το”· πρ̣τον γ̣ὰ̣, ἔπειτ̣ ἱ̣ε̣ρ̣ε̣ύ̣θ̣η̣

ς ὤν. οἱ δ' ἄν̣θρωες τὰ λεγόμενα̣

15 ρ̣ω̣τ̣ό̣γ̣ο̣ν̣ο̣ ὄντα̣  τὸν Ζῆνα 

 ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣ ̣

---

ἐκ ὲ̣ ὰ̣ ἐ̣ό̣ντα ἓν αστον κέκαι ἀπὸ τοῦ

ἐπικρατοῦντος, Ζεὺ πάντα κατὰ τὸν αὐτὸν

λόγον ἐκλήθη· πάντω̣ν̣ γὰρ ὁ ἀὴρ ἐπικρατεῖ

τοσοῦτον ὅσον βούλε̣τ̣αι. ‘Μοῖραν̣’ δ' ‘ἐπικλῶσαι’

5λέ̣γοντες τοῦ Διὸς τὴν φρόνησιν ἐ̣πικυρῶσαι

λέγουσιν τὰ ἐόντα κα̣ὶ τὰ γινόμενα καὶ τὰ μέλλοντα,

ὅπως χρὴ γενέσθαι τε καὶ εἶναι κα παύσασθαι.

β̣ασι̣λ̣εῖ δὲ αὐτὸν εἰκάζει (τοῦτο γάρ οἱ προσφέρειν

____ ἐφανετο ἐκ τῶν λεγομένων ὀνομάτων) λέγων ὧδε·

10 “Ζεὺς̣ βασιλεύς, Ζεὺς δ' ἀρχὸς ἁπάντ̣ω̣ν ἀργικέραυνος”.

α ἔφη εἶναι ὅτι πολλῶ̣χ̣ῶν μία

ρ̣ατεῖ καὶ πάντα τελεῖ τ̣ῶ̣ν οὐδενὶ

τ̣ιν τε̣έσαι· ̣ ̣ ̣ ν ̣ε̣υ ̣

ἀρχὸν δὲ ὐτὸν

15χεται δια̣[ ̣ δε

---

ἀνθρώπω πόλεσιν ἐπιτ̣ελέσαντες ε̣ρὰ εἶδον,

ἔλασσόν σφας θαυμάζω μὴ γι̣νώσκειν· οὐ γὰρ οἷόν τε

ἀκοῦσαι ὁμοῦ καὶ μαθεῖν τὰ λ̣εγόμενα· ὅσοι δὲ παρὰ τοῦ

τέχνην ποιουμένου τὰ ἱερά, οὗτοι ἄξιοι θαυμάζεσθαι

5καὶ οἰκτερεσθαι· θαυμάζεσθαι μὲν ὅτι δ̣οκοῦντες

πρότερον ἢ ἐπιτελέσαι εἰδήσειν ἀπέρχονται ἐπι–

τελέσαντες πρὶν εἰδέναι οὐδ' ἐπανερόμενοι ὥσπερ

ὡς εἰδότες τ̣έ̣ων εἶδον ἢ ἤκουσαν ἢ ἔμαθον· κτε[ί]ρεσθαι δὲ

ὅτι οὐκ ἀρκεῖ̣ σφιν τὴν δαπάνην προανηλῶσ̣θαι, ἀλλὰ

10____ καὶ τῆς̣ γνώμης στερόμενοι πρὸς ἀπέρχοντ̣αι,

πρὶν μὲν τὰ ε̣ρὰ ἐπιτελέσαι ἐλπίζον̣ς εἰδήσειν,

ἐπα̣ντ̣ δ̣ὲ στερηθέντες κα̣ ἐλπί ἀπέρχονται̣.

____ τω̣ ̣ υοντ λ̣όγος̣ ̣ ̣ ται̣ ̣ ̣ να

̣ ̣ ι τῆι ἑαυ̣τ̣ο̣ῦ ο ̣ ̣ητρὶ μὲν

15δ' ἀδελφηωcειδε

 ̣ ̣

---

οὔτε τὸ ψυχ τῶι ψυχρῶι. “θόρ{ν}ηι” δὲ λέγ δ̣ηλοῖ

ὅτι ἐν τῶι ἀέ̣ρ̣ι κατὰ μικρὰ μεμερισμένα ἐ̣κινεῖτο

καὶ ἐθόρνυτο, θορνύμενα δ’ ἕκα[σ]τα συνεστάθη

πρὸς ἄλληλα. μέχρι δὲ τούτου̣ ἐθόρνυτο, μέχρι

5ἕκαστον ἦλθεν εἰς τὸ σύνηθες. Ἀφροδίτη Οὐρανία

καὶ Ζεὺς καὶ ἀφροδισιάζειν κ̣αὶ θόρνυσθαι καὶ Πειθὼ

καὶ Ἁρμονία τῶι αὐτῶι θεῶι ὄνομα κεῖται. ἀνὴρ

γυναικὶ μισγό̣μενος ἀφροδισιάζειν λέγετα̣ι κατὰ

φάτιν· τῶν γὰρ̣ νῦν ἐόντων μιχθέντων ἀλλ̣λοις

10Ἀφροδίτη ὠνο̣μάσθη· Πειθὼ δ’ ὅτι εἶξεν τὰ ἐντα

ἀλλήλ̣ο̣σ̣ι̣ν̣· ε̣κειν δὲ καὶ πεί̣θειν τὸ αὐτό̣ν̣· ρμον`ί´α δὲ

ὅτι πορμοσε τῶν ἐ̣όντων ἑ̣κ̣άστω.

ἦν μὲν γρ̣όσθεν, ὠν̣ο̣μάσθη δὲ γενέσθ̣ ἐπεὶ

διεκρίθα̣κριθῆν̣α̣ι δηλοῖ οτ ̣ ̣ τ̣ε̣ι̣ς

15ρ̣ατεῖ ὥστ̣ε δι ̣ ̣ ̣

 ̣ν̣ ̣ν̣ῦν

---

πάν̣[τ’ οὖ]ν ὁμοίω[ς ὠ]νόμασεν ὡς κ̣άλλιστα ἠ[δύ]ν̣ατο,

γινώσκ̣ων τῶν ἀνθρώπων τὴν φύσιν, ὅτι οὐ̣ πάντες

ὁμοίαν ἔχουσιν οὐδὲ θέλουσιν πάντες ταὐτά·

κρατιστεύοντες λέγουσι ὅ τι ἂν αὐτῶν ἑκάστωι

5ἐπὶ θ̣υμὸν ἔλθηι, ἅπερ ἂν θέλοντες τυγχάνωσι,

οὐδαμὰ ταὐτά, ὑπὸ πλεονεξίας, τὰ δὲ καὶ ὑπ’ ἀμαθίας.

Γῆ̣ δὲ καὶ Μήτηρ καὶ Ῥέα καὶ Ἥρη ἡ αὐτή. ἐκλήθη̣ δὲ

Γῆ μὲν νόμωι, Μή̣τηρ δ’ ὅτι ἐκ ταύτης πάντα γ[ίν]εται,

Γῆ καὶ Γαῖα κατὰ [γ]λ̣ῶσσαν ἑκάστοις. Δημήτηρ̣ [δὲ]

10ὠνομάσθη ὥσπερ̣ ἡ Γῆ Μήτηρ, ἐξ ἀμφοτέρων ἓ[ν] ὄ̣νομα·

____ τὸ αὐτὸ γὰρ ἦν. —ἔστι δὲ καὶ ἐν τοῖς Ὕμνοις εἰρ̣[η]μένον·

“Δη̣μήτηρ [Ῥ]έα Γῆ Μή̣τ ̣ηρ Ἑστία Δηι̣ώι”. καλε[ῖτ]αι γὰ[ρ]

καὶ Δηιὼ ὅτι ἐδηϊ[ώθ]η ἐν τῆι με̣ίξει· δηλώσει δὲ̣ [λί]αν

κατὰ τὰ ἔπη̣ γεν̣[νᾶν]. Ῥέα̣ δ’ ὅτι πολλὰ καὶ̣ π̣ο̣[ι]κ̣[ίλα]

15ζῶ̣ια ἔφυ [ἐκρεύσαντα] ἐ̣ξ αὐτῆς̣, Ῥέα κα̣ὶ̣ [Ῥείη]

κατ̣[ὰ γλῶσσαν ἑκάστοις. Ἥ]ρ̣η δ' ἐκ[λήθη ὅτι

---

τοῦτ̣ο τὸ ἔπος πα̣[ρα]γωγὸν πεπόηται καὶ το[ῖς] μ̣ὲν

πολλ̣οῖς ἄδηλόν ἐστιν, τοῖς δὲ ὀρθῶς γινώσκουσιν

εὔδηλον ὅτι “Ὠκεανός” ἐστιν ὁ ἀήρ, ἀὴρ δὲ Ζεύς.

οὔκουν “ἐμήσατο” τὸν Ζᾶνα ἕτερος Ζεύς, ἀλλ' αὐτὸς

5αὑτῶι “σθένος μέγα”. οἱ δ' οὐ γινώσκοντες τ̣ὸ̣ν

Ὠκεανὸν ποταμὸν δοκοῦσιν εἶναι ὅτι “εὐρὺ ῥέοντα”

____ προσέθηκεν. — ὁ δὲ σημαίνει τὴν αὑτοῦ γνώμην

ἐν τοῖς λεγομέν[ο]ις καὶ νομιζομένοις ῥήμασι.

καὶ γὰρ τῶν ἀν[θ]ρ̣ώπων τοὺς μέγα δυνατ̣[οῦ]ντας

10____ ‘μεγάλους’ φασὶ ‘ῥυ̣ῆναι’. τὸ δ' ἐχόμενον·

____ “ἶνας δ’ ἐγκ̣α̣τ̣[έλε]ξ̣’ Ἀχελωΐου ἀργυ̣[ρ]οδίν̣ε̣[ω”.

τῶ[ι] ὕδα[τι] ὅ̣λ̣[ος τίθη]σ̣ι Ἀχελῶιον ὄνομ̣[α. ὅ]τ̣ι δὲ̣

τα[c]δινα[ς ἐκγκαταλ]έ̣ξαι ἐστ[ὶ ̣ ̣ ̣]δ̣ε ἐ̣γκ̣α̣τῶ̣[σ]α̣ι̣·

τὴν̣ [γ]ὰ̣ρ̣̣ [ c.10 ]τ̣ων αυ[τ ] ̣ ̣ ̣

15ἑκασ̣[τ ]δε βουλ[

ε̣ ̣ν̣[ ]ο̣ντε̣[

---

ἴσα ἐστὶν ἐκ τοῦ σου μετρούμενα· ὅσα δὴ

____ κυκλοειδέα οὐχ οἷόν τε ἰσομελῆ εἶναι. δηλοῖ δὲ τόδε·

____ “ἣ πολλοῖς φαίνει μερόπεσσι ἐπ’ ἀπείρονα γαῖαν”.

τοῦτο τὸ ἔπος δόξειεν ἄν τις ἄλλως ἐρῆσθ̣αι, ὅτι,

5ἢν ὑπερβάληι, μᾶλλον τὰ ἐόντα φαίν̣ε̣ται ἢ πρὶν

ὑπερβάλλειν. ὁ δὲ οὐ τοῦτο λέγει, φαίνειν αὐ̣τ̣ήν·

εἰ γὰρ τοῦτο ἔλεγε, οὐκ ἂν “πολλοῖς” ἔφη φαίνειν αὐτήν,

ἀλλὰ ‘πᾶσιν’ ἅμα τ̣οῖς τε τὴν γῆν ἐργαζομένοις

καὶ τ̣οῖς̣ ναυτιλλομένοις, ὁπότε χρὴ πλεῖν τούτοις

10τὴν ὥραν. εἰ γὰρ μὴ ἦν σελήνη, οὐκ ἂν ἐξηύρσκον

οἱ ἄνθρωποι τὸν ἀρ̣ιθμὸν οὔτε τῶν ὡρέων οὔ̣τε τῶν

ἀνέμω καὶ τἆλλα π̣άντα ην

εκσα ενε̣ι

 ̣θατω ̣ι

15νητουτ ̣

 ἄλλα̣ ἐ̣όν̣ς

φ̣η̣c

---

καὶ λαμπρόη̣τα· τὰ δ' ἐξ ὧν ἡ σελήνη̣ ε̣υκότατα μὲ̣ν

τῶν ἄλλων κατὰ τὸν αὐτὸν λόγον μεμ̣ερισμένα,

θερμὰ δ' οὐκ̣ ἔστι. ἔστι δὲ καὶ ἄλλα νῦν ἐ̣ν τῶι ἀέρι ἑκὰς

ἀλλήλων αωρούμεν', ἀλλὰ τῆς μὲν ἡμέρης ἄδηλ' ἐστὶν

5ὑ̣ὸ̣ τοῦ ἡλίου ἐπικρατούμενα, τῆς δ̣ὲ νυκτὸς ἐόντα

δῆλά ἐστιν, ἐπικρατεῖται δὲ διὰ σμικότητα.

αἰωρεῖται δ' αὐτῶν ἕκαστα ἐν ἀνάγκηι, ὡς ἂν μὴ συνίηι

πρὸς ἄλληλα· εἰ γὰρ μή, συνέλθοι [ἂν] ἁλέα ὅσα τὴν αὐτὴν

δύναμιν ἔχει, ἐξ ὧν ὁ ἥλιος συνεστάθη. τὰ νῦν ἐόντα

10ὁ θε̣ὸς εἰ μὴ ἤθε̣λεν εἶναι, οὐκ ἂν ἐπόησεν ἥλιον. ἐποίησε δὲ

τοιοῦτον καὶ τσοῦτον γινόμενον οἷος ἐν ἀρχῆι τοῦ λόγου

διηγεῖ̣τ̣α̣ι. τὰ δ̣' ἐ̣πὶ τούτοις ἐπίπροσθε πιεῖται

____ ουμενο̣ πάντας γινσκε̣ν̣. ἐν δὲ ῶιδε σημαίε

____ “ὰ̣ρ̣ π̣εὶ δτ̣α Διὸσατ̣ρ̣γα̣”.

15τ̣ρονη ̣

 ̣πηγι̣ ̣

ων ̣

---

“μηὸς” μὲν ὅτι μήτηρ ὁ Νο̣ῦ̣ς ἐστιν τῶν ἄλλων̣,

“ἐᾶς” δὲ ὅτι ἀγαθῆς. δηλοῖ δὲ καὶ ἐν τοῖσδε τοῖς ἔπεσ̣ιν

____ ὅτι ἀγαθὴν σημαίνει·

____ “ Ἑρμῆ Μαιάδος υἱὲ διάκτορε δῶτορ ἐά̣ων”.

5____ δηλοῖ δὲ καὶ ἐν τιδε·

“δοιοὶ γάρ τε πίθοι κατακήαται ἐν Διὸς οὔδει

____ δώρων, οἷα διδοῦσι, κακῶν, ἕτερος δέ τ’ ἐάων”.

οἱ δὲ τὸ ῥῆμα οὐ γινώσκοντες δοκοῦ̣σιν εἶναι

‘μητρὸς ἑαυτοῦ’. ὁ δ’ εἴπερ ἤθελεν “ἑαυτοῦ μητρὸς

10ἐν φιλότητι” ἀποδ̣ε̣ῖξαι “θέλοντα μιχθῆναι” τὸν

θεόν, ἐξῆν αὐτῶι γράμματα παρακλίναντα

‘μ̣η̣τ̣ρ̣ὸ̣ς̣ ἑοῖο’ εἰπεν. οὕτω γ̣ρ̣ ἂν ‘ἑαυτο̣ῦ̣’ γίνοιτο,

 α̣ὐτῆς ἂν εῆλον ὅτι ̣ ̣ ̣

 ἐν τῆι συγ̣ ̣ἀμφοτερ̣

15 ἀ̣γαθη ̣ ̣α ̣ ̣

 ̣ενα ̣